Jak napisać testament?

W tym artykule poznasz nasze 5 rad jak napisać testament.

Minut czytania: 6

Stopnień trudności tekstu: niski

Więcej na ten temat: https://legalden.pl/spadki/

1. Zastanów się czy testament jest potrzebny – kiedy napisać testament?

Gdy nie został sporządzony testament, dziedziczenie przebiega zgodnie z ustawą – jeżeli taki podział Ci odpowiada, nie ma potrzeby, by pisać testament.

O tym jak wygląda dziedziczenie ustawowe przeczytasz: https://zachowek.biz.pl/dziedziczenie-ustawowe/

Pamiętaj, że szczególnie w przypadku dzieci, każda zmiana ustawowego porządku może być źródłem wieloletniego konfliktu (same sprawy sądowe mogą trwać kilka lat). Przede wszystkim bliscy pominięci w testamencie, mogą podważać w sądzie samą ważność testamentu, a w kolejnej sprawie wnosić o zapłatę zachowku.

O tym czym jest zachowek przeczytasz w naszym artykule: https://legalden.pl/zachowek-wszystko-co-musisz-wiedziec-na-ten-temat/

Warto zastanowić się, czy nie poinformować spadkobierców o sporządzeniu testamentu – zaskoczenie związane z pominięciem w testamencie, połączone ze śmiercią bliskiej osoby, to zdecydowanie zbyt wiele emocji dla członków naszej rodziny.

Niekiedy lepszym rozwiązaniem niż napisanie testamentu, może być umowa o zrzeczenie się dziedziczenia.
W takiej umowie spadkobierca zrzeka się dziedziczenia – oznacza to, że nie będzie on brany pod uwagę przy dziedziczeniu. Tym sposobem już za życia możesz uporządkować sytuację dziedziczenia po Tobie. Zwykle w takiej umowie spadkobierca w zamian za zrzeczenie dostaje jakąś darowiznę.

Dokładny opis umowy o zrzeczenie się dziedziczenia znajdziecie tutaj: https://www.infor.pl/prawo/spadki/zasady-dziedziczenia/218495,Zrzeczenie-sie-dziedziczenia.html

2. Idź do notariusza – dlaczego warto sporządzić testament u notariusza?

Testament możesz oczywiście napisać odręcznie w domu. Jednak istnieje wiele powodów, by testament został spisany w notariusza:

  • Testament notarialny jest przechowywany u notariusza – Ty jako strona dostajesz tylko wypis, co oznacza, że takiego testamentu nie można zniszczyć, zgubić czy ukryć.
  • Podważenie testamentu notarialnego ze względu na brak świadomości sporządzającej go osoby jest prawie niemożliwe
  • Notariusz zadba o to, by do testamentu nie wpisano postanowień, które będą nieważne, niejasne lub niezgodne z Twoją wolą
  • Testament notarialny można bezpłatnie wpisać do Notarialnego Rejestru Testamentów (NORT). Dzięki temu każdy spadkobierca będzie mógł dotrzeć do testamentu, nawet jeżeli nie będzie wiedział, u którego notariusza został spisany.

Jedynym niewielkim minusem takiej formy testamentu jest jego koszt od 50 do 200 zł + VAT.

3. Zdobądź wiedzę – czym jest powołanie do dziedziczenia, zapis windykacyjny, odwołanie testamentu?

Przede wszystkim dziedziczenie w Polsce wygląda zupełnie inaczej niż w USA, a więc też inaczej niż w większości filmów 😊

W testamencie nie wymienia się rzeczy, które mają przypaść konkretnym osobom. Najważniejsza część testamentu, to wskazanie spadkobiercy lub kilku spadkobierców, którzy będą dziedziczyć cały majątek (tzw. powołanie do dziedziczenia).

Jeżeli chcesz, by jakaś konkretna rzecz trafiła do określonej osoby możesz skorzystać z zapisu windykacyjnego (lub ewentualnie z zapisu).
O zapisie windykacyjnym i zapisie zwykłym przeczytasz w tym artykule: https://poradnikprzedsiebiorcy.pl/-zapis-windykacyjny-sposobem-przekazania-majatku-przez-spadkodawce

Testament możesz zmienić w dowolnym momencie. Pisząc nowy testament pamiętaj, aby odwołać poprzednie (inaczej sąd może mieć problemy starając się zrozumieć czy nowy testament zmienia poprzedni testament w całości czy tylko w części).

4. Wydziedzicz, ale tylko, jeżeli masz powód – kiedy można wydziedziczyć?

Wydziedziczenie, to coś więcej niż samo pominięcie w testamencie. Wydziedziczenie to pozbawienie prawa do zachowku. W związku z tym nie ma sensu wydziedziczać osób, którym zachowek nie przysługuje.

Zgodnie z przepisami wydziedziczenie musi być dokonane w testamencie, wskazywać konkretną osobę oraz powód jej wydziedziczenia. Powody, które umożliwiają wydziedziczenie to:

  1. uporczywe postępowanie wbrew woli spadkodawcy w sposób sprzeczny z zasadami współżycia społecznego
  2. dopuszczenie się względem spadkodawcy albo jednej z najbliższych mu osób umyślnego przestępstwa przeciwko życiu, zdrowiu lub wolności albo rażącej obrazy czci
  3. uporczywe niedopełnianie względem spadkodawcy obowiązków rodzinnych

Trzeba pamiętać, że wydziedziczenie jest nieważne, jeśli spisujący testament przebaczy wydziedziczonemu. Przebaczenie może nastąpić w dowolny sposób i w dowolnym czasie (nawet przed samą śmiercią).

więcej o wydziedziczeniu przeczytasz w pkt 9 naszego artykułu o zachowku: https://legalden.pl/zachowek-wszystko-co-musisz-wiedziec-na-ten-temat/

5. Dowiedz się, czego nie możesz napisać

Tu jeszcze raz warto przypomnieć o zaletach testamentu notarialnego – notariusz odpowiada ze jego treść, więc szansa popełnienia błędu czy napisania testamentu w sposób niejasny jest minimalna.

Testament nie może zawierać woli więcej niż jednej osoby. Nawet małżeństwa mające wspólny majątek nie mogą mieć wspólnego testamentu – będzie on nieważny.

Nie wpisuj do testamentu warunków, ani terminów – czyli uzależnienia od spełnienia określonego warunku jak np. skończenie studiów lub osiągnięcie pełnoletniości. Takie postanowienia wywołują zbyt wiele wątpliwości.

Jeżeli wskażesz kogoś jako spadkobiercę i zrobisz to pod określonym warunkiem, to zgodnie z przepisami warunek jest nieważny, chyba że z testamentu wynika, że bez tego warunku spadkobierca nie zostałby powołany. To daje naprawdę duże pole do różnej interpretacji.

6. Na koniec – cele charytatywne?

Na koniec chciałbym zachęcić Cię, by dowiadując się jak napisać testament, zastanowił/a się nad tym, czy w ostatniej woli nie przeznaczyć choćby niewielkiej części Twojego majątku na cele charytatywne. Wiele osób decyduje się w ten właśnie sposób realizować swój ostatni dobry uczynek 😊

Jeżeli zdecydujesz się na taki krok, poinformuj o tym organizację, która chcesz wesprzeć.

Mamy nadzieję, że nasz artykuł dał Ci odpowiedź jak napisać testament i uchroni Cię przed pułapkami prawa spadkowego.

Jeżeli potrzebujesz pomocy prawnej w sprawie testamentu – sprawdź naszą ofertę na stronie https://legalden.pl/spadki/

Źródło zdjęcia: Aaron Burden, unsplash.com

Czym jest zachowek – wszystko co musisz wiedzieć na ten temat

Jeżeli potrzebujesz pomocy prawnej w sprawie zachowku – sprawdź naszą ofertę na stronie https://legalden.pl/spadki/, a poniżej możesz przeczytać czym jest zachowek.

Minut czytania: 9

Stopnień trudności tekstu: niski

1. Czym jest zachowek?

Zgodnie z definicją, którą możemy znaleźć chociażby na Wikipedii – zachowek to „instytucja prawa spadkowego, mająca na celu ochronę najbliższych osób spadkodawcy przed dowolnym korzystaniem przez niego ze swobody testowania i rozporządzania jeszcze za życia swoim majątkiem w drodze darowizn”.

Moja odpowiedź na pytanie “czym jest zachowek”, jest jeszcze prostsza:
To prawo najbliższego do otrzymania określonej kwoty, gdy został pominięty w testamencie lub zmarły rozdał majątek przed śmiercią.

Przykłady, kiedy można żądać zachowku:

  • Rodzic wpisuje do testamentu jedynie jedno z dwójki dzieci.
  • Rodzic przed śmiercią daruje jednemu z dzieci mieszkanie, samochód i wszystkie oszczędności. Po śmierci rodzica okazuje się, że zmarły na koncie ma jedynie niewielkie oszczędności.
  • Ojciec trójki dorosłych dzieci przed śmiercią przekazuje dom organizacji pozarządowej zajmującej się wsparciem osób bezdomnych.

2. Zachowek – jaki jest jego cel?

Zachowek ogranicza prawo do dowolnego przekazania majątku w testamencie. Wprowadzając ten przepis uznano, że najbliżsi nie powinni zostać w pełni pominięci przy podziale majątku po zmarłym.

Prawo zmarłego do dysponowania swoim majątkiem zostało uznane za mniej ważne, niż więzy krwi i obowiązki z nich wynikające.

Czy jest to słuszne? Jako odpowiedź możemy jedynie napisać, że Trybunał Konstytucyjny kilkukrotnie potwierdzał konstytucyjność przepisów o zachowku, co skutecznie zamyka tę dyskusję. 😊

3. Zachowek – ile wynosi i jak określić jego wysokość?

Zachowek oblicza się w trzech etapach

Etap 1 – ustalamy, ile osób dziedziczyłoby po zmarłym bez testamentu

Zachowek to połowa udziału w spadku, który przypadałby przy dziedziczeniu ustawowym (2/3 gdy uprawniony do zachowku jest trwale niezdolny do pracy lub gdy jest małoletni). Przykład: jeżeli po zmarłym dziedziczą dwie dorosłe osoby, które są zdolne do pracy i jedna z nich została pominięta w testamencie, może ona dochodzić od drugiej 1/4 (czyli połowy połowy) kwoty stanowiącej podstawę do obliczenia zachowku, czyli substratu zachowku.

Etap 2 – ustalamy, ile wynosi substrat zachowku i mnożymy go przez  ułamek uzyskany w etapie 1.

Substrat zachowku =  wartość majątku zmarłego + część darowizn dokonanych za życia – długi zmarłego.

Majątek zmarłego to wszystkie nieruchomości (czyli domy, mieszkania, działki itp.), oszczędności, przedmioty (rzeczy ruchome) i prawa majątkowe, które zmarły pozostawił po sobie.

Wartość darowizn liczymy zgodnie z ich wartością w chwili śmierci spadkodawcy, a nie dokonania darowizny. Przykładowo mimo tego że dom przekazany 2005 roku miał wtedy wartość jedynie 200.000 zł, a teraz jest już warty blisko 1 milion złotych, do spadku dodajemy jego obecną wartość.

W przypadku osób będących spadkobiercami lub uprawnionymi do zachowku (czyli tymi, którzy w tej sprawie dziedziczą lub mogą żądać zachowku), do substratu zachowku zaliczamy wszystkie darowizny poza drobnymi darowiznami zwyczajowo przyjętymi.

W przypadku innych osób nie doliczamy także darowizn dokonanych przed więcej niż 10 laty od śmierci zmarłego.

Uwaga! Ograniczenie 10 lat nie obowiązuje w przypadku osób będących spadkobiercami lub uprawnionymi do zachowku – jest to częsty błąd popełniany nie tylko przez autorów artykułów w Internecie, ale także prawników na salach sądowych.

Oznacza to, że nawet jeżeli spadkobierca otrzymał mieszkanie 30 lat temu, można uwzględnić jego wartość przy obliczaniu zachowku.

Etap 3 – od otrzymanej kwoty odejmujemy, to, co uprawniony do zachowku otrzymał do tej pory od zmarłego.

Zgodnie z przepisami musimy odjąć:

  • Darowizny i zapisy windykacyjne otrzymane przez uprawnionego do zachowku
  • Koszty wychowania i wykształcenia, jeżeli te koszty były ponadprzeciętne w tym środowisku

Wiem, że może to się wydawać skomplikowane, dlatego jeżeli masz pytania napisz do nas na spadki@legalden.pl

4. Zachowek – komu się należy?

Zstępnym, małżonkowi oraz rodzicom zmarłego:

  • Zstępni to wszyscy potomkowie zmarłego (dzieci, wnuki itd.). Zachowek tak jak spadek przysługuje najpierw dzieciom zmarłego, a dopiero, jeżeli zmarli lub zostali wydziedziczeni – wnukom.
  • Małżonkowi zachowek nie przysługuje w przypadku orzeczonej przez sąd separacji lub rozwodu.
  • Rodzice mają prawo do żądania zachowku jedynie, gdy zmarły nie ma zstępnych (dzieci, wnucząt itd.).

5. Zachowek – jak dochodzić?

Zachowku można dochodzić w sądzie przez wniesienie pozwu. Z tego względu trzeba liczyć się z opłatą sądową oraz w przypadku korzystania z pomocy prawnika, także wynagrodzeniem za jego usługi.

Opłata sądowa jest uzależniona od wysokości zachowku i co do zasady jest to 5% wysokości zachowku, którego dochodzimy. Warto pamiętać, że opłatę w przypadku wygranej odzyskujemy od pozwanego.

Sprawę można także rozwiązać polubownie –  zawierając ugodę pomiędzy stronami. Jest to bardzo dobre wyjście z sytuacji, bo daje zdecydowanie większą szansę zachowania dobrych relacji rodzinnych. Niestety ze względu na brak zrozumienia dla prawa do zachowku, szanse na ugodę są zwykle niewielkie.

6. Zachowek – kto odpowiada? Zachowek a darowizna. Czy można dochodzić zachowku od darowizny?

Za zachowek odpowiada:

1) Spadkobierca

2) Osoba, na którą zmarły dokonał zapisu windykacyjnego w testamencie

3) Osoba, która otrzymała darowiznę od zmarłego za jego życia

Kolejność na tej liście nie jest przypadkowa. Zachowku od osoby z wyższym numerem możemy dochodzić, jedynie jeżeli nie da się uzyskać go od osób z niższymi numerami.

Zachowek płaci zwykle spadkobierca, czyli osoba, która otrzymała spadek.

Jeżeli nie jest możliwe uzyskanie zachowku (w całości lub w części) od spadkobiercy, zachowku można dochodzić od osoby na rzecz, której dokonano zapisu windykacyjnego.

Jeżeli i to nie jest możliwe, zachowku można domagać się od osoby, która otrzymała darowiznę od zmarłego.

7. Ograniczenie odpowiedzialności za zachowek

Każda z osób wymienionych w powyższym punkcie, odpowiada tylko do wysokości zachowku, jaki sama by otrzymała (niestety przy sprawie o zachowek musimy pogodzić się z naprawdę dużą ilością liczenia).

8. Zachowek – przedawnienie. Kiedy przedawnia się zachowek?

Zachowek przedawnia się z upływem 5 lat od:

  • Ogłoszenia testamentu – w przypadku dochodzenia zachowku od spadkobiercy
  • Śmierci spadkodawcy (osoby zmarłej po się dziedziczy) – w przypadku dochodzenia zachowku od osoby, na którą zmarły dokonał zapisu windykacyjnego lub osoby, która otrzymała od niego darowiznę za życia.

9. Kiedy nie należy się zachowek:

A. Zachowek a wydziedziczenie

Wydziedziczenie to właśnie pozbawienie prawa do zachowku.

Co ważne wydziedziczenie musi zostać wpisane w testamencie wraz z podaniem uzasadnienia.

Przepisy wprost wskazują, jakie zachowanie może uzasadnić wydziedziczenie. Uprawniony do zachowku może zostać wydziedziczony jeżeli:

1) wbrew woli spadkodawcy postępuje uporczywie w sposób sprzeczny z zasadami współżycia społecznego;

2) dopuścił się względem spadkodawcy albo jednej z najbliższych mu osób umyślnego przestępstwa przeciwko życiu, zdrowiu lub wolności albo rażącej obrazy czci;

3) uporczywie nie dopełnia względem spadkodawcy obowiązków rodzinnych.

Wydziedziczenie sprawia, że daną osobę traktuje się jako zmarłą. Oznacza to, że zachowku będą mogły żądać jego dzieci.

B. Niegodność dziedziczenia

Zachowku nie otrzyma także osoba, którą sąd uzna za niegodną dziedziczenia. Zgodnie z art. 928 kodeksu cywilnego, sąd za niegodną dziedziczenia może uznać tylko osobę, która:

1) dopuściła się umyślnie ciężkiego przestępstwa przeciwko spadkodawcy;

2) podstępem lub groźbą nakłoniła spadkodawcę do sporządzenia lub odwołania testamentu albo w taki sam sposób przeszkodziła mu w dokonaniu jednej z tych czynności;

3) umyślnie ukryła lub zniszczyła testament spadkodawcy, podrobiła lub przerobiła jego testament albo świadomie skorzystała z testamentu przez inną osobę podrobionego lub przerobionego.

C. Zasady współżycia społecznego – art. 5 kodeksu cywilnego

Jeżeli przyznanie zachowku w danej sprawie byłoby niezgodne z zasadami współżycia społecznego lub z samym celem zachowku, sąd może nie przyznać zachowku lub obniżyć jego wysokość. O celu zachowku pisaliśmy w pkt 2 tego artykułu.

Przykład sytuacji, w której zachowek można obniżyć: Sąd Najwyższy orzekł, że jest to możliwe, jeśli przyznanie zachowku obrażałoby moralność czy poczucie sprawiedliwości.

i to (prawie) wszystko…

Mamy nadzieję, że nasz artykuł odpowiedział na wszystkie Twoje pytania i w przystępny sposób pozwolił Ci na zrozumienie czym jest zachowek.

Wiele wartościowych i bardzo szczegółowych porad na temat czym jest zachowek, znajdziecie też na blogu adwokata Iwo Klisz z Wrocławia: https://zachowek.biz.pl/

Jeżeli potrzebujesz pomocy prawnej w sprawie zachowku – sprawdź naszą ofertę na stronie https://legalden.pl/spadki/