Sztuczna inteligencja nie jest neutralna. W praktyce mo\u017ce zar\u00f3wno wzmacnia\u0107 inkluzywno\u015b\u0107, jak i utrwala\u0107 istniej\u0105ce nier\u00f3wno\u015bci. Kluczowe pytanie brzmi nie czy korzysta\u0107 z AI, lecz jak robi\u0107 to w spos\u00f3b odpowiedzialny i zgodny z prawem.<\/p>\n\n\n\n
Systemy sztucznej inteligencji ucz\u0105 si\u0119 na danych. Je\u015bli dane s\u0105 niepe\u0142ne, niereprezentatywne lub obci\u0105\u017cone historycznymi uprzedzeniami, algorytm powiela te schematy. W efekcie AI mo\u017ce dyskryminowa\u0107 osoby nawet je\u015bli intencj\u0105 organizacji by\u0142o jedynie \u201eusprawnienie\u201d procesu decyzyjnego.<\/p>\n\n\n\n
Z perspektywy inkluzywno\u015bci szczeg\u00f3lnie problematyczne s\u0105 obszary, w kt\u00f3rych decyzje podejmowane z pomoc\u0105 AI maj\u0105 realny wp\u0142yw na sytuacj\u0119 \u017cyciow\u0105 cz\u0142owieka, takie jak edukacja, rekrutacja, czy dost\u0119p do \u015bwiadcze\u0144.<\/p>\n\n\n\n
Unijny Akt o sztucznej inteligencji (AI Act) wprowadza system regulacji oparty na poziomach ryzyka. Narz\u0119dzia wykorzystywane w rekrutacji, selekcji kandydat\u00f3w, ocenie pracownik\u00f3w czy zarz\u0105dzaniu personelem zosta\u0142y zakwalifikowane jako systemy wysokiego ryzyka.<\/p>\n\n\n\n
Dla organizacji korzystaj\u0105cych z takich rozwi\u0105za\u0144 oznacza to konkretne obowi\u0105zki:<\/p>\n\n\n\n
<\/p>\n\n\n\n
Brak wiedzy o tym, jak dzia\u0142a narz\u0119dzie dostarczone przez zewn\u0119trznego dostawc\u0119, nie zwalnia z odpowiedzialno\u015bci.<\/p>\n\n\n\n
<\/p>\n\n\n\n
Jednym z najcz\u0119stszych zastosowa\u0144 AI s\u0105 systemy ATS analizuj\u0105ce CV kandydat\u00f3w. Cho\u0107 maj\u0105 one przyspiesza\u0107 proces rekrutacji, mog\u0105 prowadzi\u0107 do tzw. cichej dyskryminacji. Na przyk\u0142ad automatycznego odrzucania os\u00f3b z przerwami w zatrudnieniu.<\/p>\n\n\n\n
Przyk\u0142ad Amazona, kt\u00f3ry zrezygnowa\u0142 z algorytmu faworyzuj\u0105cego m\u0119\u017cczyzn, pokazuje, \u017ce nawet zaawansowane technologicznie rozwi\u0105zania mog\u0105 utrwala\u0107 nier\u00f3wno\u015bci, je\u015bli s\u0105 trenowane na nieodpowiednich danych.<\/p>\n\n\n\n
<\/p>\n\n\n\n
Jednocze\u015bnie sztuczna inteligencja mo\u017ce realnie zwi\u0119ksza\u0107 dost\u0119pno\u015b\u0107 i wyr\u00f3wnywa\u0107 szanse. Narz\u0119dzia do dyktowania tekstu, automatyczne napisy czy aplikacje opisuj\u0105ce otoczenie wspieraj\u0105 osoby z niepe\u0142nosprawno\u015bciami, neuroatypowo\u015bci\u0105 czy innymi barierami. W tym uj\u0119ciu AI staje si\u0119 nie zagro\u017ceniem, lecz narz\u0119dziem realizacji prawa do r\u00f3wnego udzia\u0142u w \u017cyciu spo\u0142ecznym i zawodowym.<\/p>\n\n\n\n
<\/p>\n\n\n\n
Prawo, w tym tak\u017ce AI Act, wyznacza minimum. Nie odpowiada jednak na wszystkie kwestie zwi\u0105zane z inkluzywno\u015bci\u0105. Nie reguluje kultury organizacyjnej, j\u0119zyka komunikacji ani tego, czy organizacja testuje swoje narz\u0119dzia pod k\u0105tem realnych skutk\u00f3w dla r\u00f3\u017cnych grup u\u017cytkownik\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n
Dlatego odpowiedzialne korzystanie z AI wymaga czego\u015b wi\u0119cej ni\u017c formalnej zgodno\u015bci z przepisami. Wymaga refleksji nad tym, kogo technologia mo\u017ce wyklucza\u0107, i \u015bwiadomych decyzji organizacyjnych.<\/p>\n\n\n\n
<\/p>\n\n\n\n
Inkluzywno\u015b\u0107 w kontek\u015bcie sztucznej inteligencji to proces ci\u0105g\u0142ego monitorowania, zadawania pyta\u0144 i wprowadzania rozwi\u0105za\u0144. Organizacje, kt\u00f3re traktuj\u0105 AI wy\u0142\u0105cznie jako narz\u0119dzie optymalizacji, ryzykuj\u0105 naruszenie prawa i utrat\u0119 zaufania. Te, kt\u00f3re widz\u0105 w niej tak\u017ce odpowiedzialno\u015b\u0107 spo\u0142eczn\u0105, mog\u0105 realnie wykorzysta\u0107 jej potencja\u0142 do budowania bardziej dost\u0119pnych i sprawiedliwych struktur.<\/p>\n\n\n\n
<\/p>\n\n\n\n