Jeszcze jakiś czas temu znajomość generatywnej sztucznej inteligencji była traktowana jako „atut” w CV. A teraz wraz z wejściem w życie europejskiego rozporządzenia o sztucznej inteligencji (AI Act), w świecie biznesu pojawiło się kluczowe pytanie: czy pracodawca może nakazać pracownikowi naukę obsługi AI?
Nowy standard: Czym jest AI Literacy?
AI Literacy (alfabetyzm w dziedzinie AI) to umiejętność rozumienia, obsługi oraz krytycznej oceny systemów sztucznej inteligencji. Nie chodzi o pisanie kodu, ale o świadome korzystanie ze sztucznej inteligencji przy pracy.
Zgodnie z art. 4 AI Act, podmioty wdrażające systemy AI mają obowiązek wspierania kompetencji w tym zakresie. Unia Europejska chce, by każdy, kto styka się z AI w pracy, robił to świadomie i bezpiecznie.
Czy pracodawca ma prawo wymagać nauki narzędzi AI?
Z perspektywy przepisów prawa, odpowiedź jest jednoznaczna: Tak, pracodawca może wymagać od pracownika nabycia umiejętności obsługi AI, o ile narzędzia te są niezbędne do wykonywania pracy na danym stanowisku.
Art. 100 § 1 Kodeksu pracy mówi o tym, że pracownik jest obowiązany wykonywać pracę sumiennie i starannie oraz stosować się do poleceń przełożonych. Jeśli firma wdraża nowy system (np. Copilot w pakiecie Office czy firmowy model językowy), nauka jego obsługi staje się częścią obowiązków. Odmowa udziału w szkoleniu może być traktowana jako naruszenie obowiązków pracowniczych.
Ponadto, pracodawca jest zobowiązany ułatwiać pracownikom podnoszenie kwalifikacji zawodowych. W dobie transformacji cyfrowej szkolenie z AI Literacy traktuje się tak samo, jak dawniej szkolenia z obsługi komputera czy poczty elektronicznej.
Ryzyka i granice: Czego pracodawca nie może?
Choć pracodawca może wymagać nauki, ma też określone obowiązki:
- Pracownik nie może być obciążony kosztami nauki narzędzi, które są wymagane przez firmę.
- Pracodawca nie może zmusić pracownika do korzystania z prywatnych kont w narzędziach AI.
- Pracownik ma prawo zgłosić zastrzeżenia, jeśli system AI, który ma obsługiwać, wykazuje cechy dyskryminacyjne lub narusza standardy etyczne (zgodnie z wytycznymi AI Act).
Podsumowanie: AI to szansa, nie tylko obowiązek
Wdrażanie AI Literacy nie powinno być postrzegane jako przykry obowiązek prawny, ale jako inwestycja w kapitał ludzki. Pracownicy biegli w AI są bardziej efektywni i mniej podatni na błędy wynikające z „halucynacji” modeli językowych.
Dla firm zgodność z AI Act to nie tylko unikanie kar, ale budowanie wizerunku nowoczesnego i odpowiedzialnego pracodawcy. Z kolei dla pracownika to szansa na utrzymanie wysokiej konkurencyjności na dynamicznym rynku pracy.
Masz pytania? Pisz do nas – sara.ferenc@legalden.pl – pomożemy Ci lepiej zrozumieć Twoje prawa!
