ESG to już nie tylko moda czy dobrowolna inicjatywa – to obowiązek prawny. Unia Europejska konsekwentnie wdraża kolejne regulacje, które nakładają na firmy wymóg transparentności i odpowiedzialności w zakresie zrównoważonego rozwoju. Do najważniejszych należą:
- CSRD (Corporate Sustainability Reporting Directive),
- CSDDD (Corporate Sustainability Due Diligence Directive),
- oraz inne przepisy sektorowe m.in. EUDR, Dyrektywa Antygreenwashingowa i Green Claims
Naruszenie tych przepisów może skutkować zarówno sankcjami bezpośrednimi (karnymi, administracyjnymi), jak i poważnymi konsekwencjami pośrednimi – utratą kontraktów, finansowania, a także reputacji.
Więcej o tym dlaczego firma powinna na bieżąco dostosowywać się do regulacji prawnych pisaliśmy w naszym poprzednim artykule: https://legalden.pl/regulacje-prawne-w-orga/
Sankcje bezpośrednie – co przewidują kluczowe regulacje?
CSRD – raportowanie ESG i sankcje w polskim prawie
Wdrożona do polskiego porządku prawnego nowelizacją Ustawy o rachunkowości (2024) dyrektywa CSRD nakłada na firmy obowiązek sporządzania sprawozdania z informacji o zrównoważonym rozwoju, zgodnie z standardami ESRS.
Sankcje za naruszenie przepisów:
- Kary grzywny za brak lub nierzetelne sporządzenie sprawozdania ESG – zgodnie z art. 77 i 79 ustawy,
- Obowiązek korekty danych i publikacji ponownego raportu,
- Odpowiedzialność przed sądem rejestrowym – za brak złożenia raportu do KRS,
- Postępowania przymuszające i wielokrotne grzywny (art. 24 ustawy o KRS),
- Potencjalna odpowiedzialność cywilna zarządu za szkody wyrządzone inwestorom i kontrahentom.
Odpowiedzialność karna członków zarządu (art. 77 pkt 2 u.o.r.)
Zgodnie z art. 77 pkt 2 Ustawy o rachunkowości, członek zarządu, który nie sporządza raportu ESG lub nie zapewnia jego weryfikacji, podlega karze grzywny albo ograniczenia wolności.
Odpowiedzialność ta ma charakter osobisty i dotyczy również członków innych organów odpowiedzialnych za zatwierdzenie sprawozdania. To kluczowy mechanizm egzekwowania rzetelności raportowania w praktyce.
CSDDD – należyta staranność i łańcuch dostaw
Dyrektywa CSDDD nakłada na duże firmy obowiązek identyfikowania i eliminowania negatywnego wpływu ich działalności na prawa człowieka i środowisko – również w całym łańcuchu wartości.
Sankcje za naruszenie CSDDD:
- Kary pieniężne do 5% globalnego obrotu,
- Odpowiedzialność cywilna wobec poszkodowanych podmiotów np. konsumentów
- Publiczne ujawnienie nazw firm łamiących przepisy (naming & shaming),
- Utrata dostępu do zamówień publicznych i funduszy UE.
EUDR – zakaz importu z obszarów wylesionych
Rozporządzenie EUDR zakazuje wprowadzania do obrotu produktów pochodzących z obszarów objętych wylesianiem po 2020 roku. Dotyczy m.in. kawy, kakao, drewna, kauczuku czy soi.
Sankcje przewidziane w EUDR:
- Zatrzymanie towaru na granicy lub u importera,
- Kary administracyjne za brak dokumentacji due diligence,
- Zakaz obrotu produktami niespełniającymi warunków geolokalizacji i identyfikowalności.
Greenwashing – kary za fałszywe twierdzenia środowiskowe
Nowe przepisy unijne, m.in. projekt Green Claims Directive oraz zmienione wytyczne do Dyrektywy o nieuczciwych praktykach handlowych (UCPD), penalizują stosowanie niezweryfikowanych lub wprowadzających w błąd deklaracji środowiskowych.
Sankcje za greenwashing:
- Kary pieniężne (nawet do 4% rocznego obrotu firmy),
- Zakaz używania określonych twierdzeń marketingowych (np. „neutralny klimatycznie”),
- Postępowania sądowe i roszczenia cywilne od konsumentów i organizacji watchdogowych m.in. przed UOKiK.
Konsekwencje pośrednie – co jeszcze grozi firmom?
Utrata finansowania i kontraktów
- Banki, fundusze inwestycyjne i instytucje publiczne wymagają zgodności z ESG jako warunku finansowania lub dopuszczenia do przetargu.
- Brak raportu ESG lub jego niska jakość może skutkować utratą klientów lub inwestorów.
Spadek reputacji i wartości rynkowej
- Wysokie pozycje w rankingach ESG mają realny wpływ na postrzeganie spółki.
- Firmy łamiące regulacje ESG są wykluczane z portfeli inwestycyjnych.
Rosnące ryzyko procesowe
- NGO i społeczności lokalne coraz częściej pozywają firmy za szkody społeczne i środowiskowe.
- Pojawiają się również pozwy zbiorowe i międzynarodowe kampanie wizerunkowe.
Jak się przygotować, żeby uniknąć ryzyk ESG
Aby uniknąć sankcji i ograniczyć ryzyka ESG, firmy powinny:
- Wdrożyć system compliance ESG obejmujący łańcuch dostaw i raportowanie,
- Przygotowywać sprawozdania zgodnie z ESRS i zapewnić ich audyt,
- Monitorować zmiany w przepisach unijnych i krajowych,
- Przeszkolić kadrę zarządzającą i wyznaczyć odpowiedzialne osoby,
- Skonsultować działania z prawnikami wyspecjalizowanymi w ESG.
Wdrażane przez Unię Europejską regulacje związane z ESG niosą za sobą realne konsekwencje – nie tylko finansowe, ale i reputacyjne. Firmy, które nie przygotują się na obowiązki wynikające z CSRD, CSDDD, i innych przepisów sektorowychi, mogą ponieść dotkliwe straty. Co istotne – w Polsce członkowie zarządu mogą ponosić osobistą odpowiedzialność karną za niewypełnienie obowiązków raportowych.
Jeśli twoja organizacja potrzebuje wsparcia przy przygotowaniu się do regulacji prawnych, przeszkoleniu pracowników lub wsparcia prawnego w zakresie zarządzania odpowiedzialną firmą, napisz do mnie (wiktoria.soszka@legalden.pl) lub wypełnij poniższy formularz. Opowiem Ci jak pomagamy firmom wyróżnić się na rynku właśnie przez aspekt ESG.
