Czy wiesz, że AI Act daje Ci konkretną ochronę przed monitoringiem z użyciem sztucznej inteligencji? Te unijne przepisy, które zostały wprowadzone w sierpniu 2024 roku, zakazują najbardziej inwazyjnych praktyk, takich jak analiza emocji, a jednocześnie zmuszają pracodawców do pełnej przejrzystości przy systemach wysokiego ryzyka.
Co dokładnie zabrania AI Act w Twoim biurze
Wyobraź sobie kamery nad biurkiem analizujące Twoje gesty lub mimikę twarzy, by sprawdzić, czy jesteś „wystarczająco zaangażowany”, albo o oprogramowaniu do wideorozmów, które ocenia Twój ton głosu pod kątem stresu czy zmęczenia.
Tego typu praktyki uznano za nieakceptowalne, bo prowadzą do presji psychologicznej, stygmatyzacji i naruszeń autonomii osobistej.
Systemy wysokiego ryzyka – co Cię może dotyczyć
Pracodawca może nadal używać AI do rzeczy praktycznych, takich jak skanery odcisków palców przy wejściu, systemy liczące naciśnięcia klawiszy, śledzące ruch myszy czy analizujące czas logowania. Jednak klasyfikuje się to jako „wysokiego ryzyka”, co oznacza że pracodawcy muszą spełnić szereg wymogów.
Po pierwsze, muszą informować pracowników o stosowaniu takich systemów z wyprzedzeniem, np. w regulaminie pracy, podczas onboarding’u, na Intranecie czy e-mailem. Informacja musi być konkretna: jakie dane zbierają (np. Twoje ruchy myszką), do czego służą (ocena wydajności), jak długo przechowują i jakie masz prawa (sprzeciw, usunięcie).
Polskie realia prawne
W Polsce AI Act jest uzupełniony przez Kodeks pracy i RODO. Art. 222 § 1 kodeksu pracy zakazuje monitoringu w pracy, chyba że jest to niezbędne do zapewnienia bezpieczeństwa pracowników, ochrony mienia, kontroli produkcji lub zachowania w tajemnicy informacji, których ujawnienie mogłoby narazić pracodawcę na szkodę.
Dodatkowo, jeśli chodzi o przepisy RODO to pracodawca, który chce wdrożyć monitoring, musi oprzeć się na tzw. „prawnie uzasadnionym interesie”. Ten interes musi być niezbędny i adekwatny do osiągnięcia celu oraz zrównoważony z prawami i wolnościami pracownika.
Praktyczne wskazówki dla pracowników
- Sprawdzaj umowę i regulamin. Pytaj o politykę AI podczas rozmów z HR i weryfikuj, czy zawiera klauzule o monitoringu.
- Unikaj instalowania firmowego oprogramowania na prywatnych urządzeniach. Wyłącz kamerę w laptopie, gdy nie jest potrzebna.
- Domagaj się szkolenia z „AI literacy”. Masz prawo do dostępu do wiedzy na temat sztucznej inteligencji wykorzystywanej w Twojej pracy.
Przyszłość i wyzwania
Jeśli pracownik czuje, że AI jest narzędziem wspierającym (np. automatyzuje nudne raporty), akceptacja technologii rośnie. Jeśli jednak AI staje się „cyfrowym batem”, prowadzi to do spadku zaangażowania i rotacji pracowników.
Granica między optymalizacją a inwigilacją przebiega tam, gdzie naruszane są podstawowe prawa pracownika. Zarówno RODO, jak i Kodeks pracy jasno pokazują, że monitoring może być stosowany w wyjątkowych sytuacjach – zwłaszcza wtedy, gdy stoi za nim sztuczna inteligencja.
Masz pytania? Pisz do nas – sara.ferenc@legalden.pl – pomożemy Ci lepiej zrozumieć Twoje prawa!
